Sarajevo (1878-1918)

Sarajevo za vrijeme austro-ugarske


23.05.2005.

Ugostiteljstvo

Do okupacije ugostiteljstvo nije bilo razvijeno u Sarajevu jer se nije osjećala neka veća potreba. Bilo je samo nekoliko hanova gdje su konačili ljudi koji su dolazili sa strane.
Poslije okupacije vlada je odmah donijela zakone o točenju alkoholnog pića, naredbu o nekim pitanjima što se tiču ugostiteljstva, naredbu o pijančenju, naredbu o spravljanju pića sličnih vinu, naredbu o ograničenoj prodaji špirita i još neke. 3.2.1909 godine donijeta je naredba o vršenju obrta. To je bio “Gostioničarski i krčmarski obrt” koji se djelio na pet različitih ovlašćenja: ukonačavanje stranaca, priređivanje jela, prodaja na malo alkoholnih pića, točenje alkoholnih pića, te prodaja kafe, čaja, čokolade i drugih toplih pića i okrepa. Za točenje i maloprodaju alkoholnih pića trebalo je dvaput godišnje, svakog 1.1. i 1.6. tražiti novu dozvolu od vlasti. U gradu Sarajevu dozvole za točenje alkoholnog pića su dobijali pretežno stranci (51,3%), dok su u ostatku Bosne i Hercegovine dozole dobijali pretežno domaći ljudi (75,6%).
Ugostiteljske radnje su pretežno bile male gostionice i krčme s bifeima i samo nekoliko većih restorana: “Evropa”, “Central”, “Društveni dom”, “Napretkov podrum”, “Marijin dvor” i još neki, te veliki broj malih bosanskih kafana (“a la turka”) i malih modernih kafana (“a la franka”)
Za ukonačavanje stranaca izgrađivani su hoteli i adaptirani su stari hanovi. U gradu je bilo šest modernih hotela (“Evropa”, “Central”, “Radecki”, “Rojal”, “Kajzerkrone” i “Imperijal”) i na Ilidži tri (“Austrija”, “Bosna” i “Hungarija”). Za ukonačavanje je služilo i sedam hanova i “domaćih” hotela ( hotel “Gazi”, han “Kreštalica”, “Morića han”, “Kolobara han”, hotel “Sarajevo”, “Besarin han” i hotel “Hercegovina”)
Ovih 13 hotela i hanova u Sarajevu je moglo ukonačiti 621 gosta, dok su hoteli na Ilidži mogli ukonačiti 171 gosta.

19.05.2005.

Vojna komanda-Zgrada ženske gimnazije-Poljoprivredno-veterinarska i prehrambena škola

Objekat je građen u dvije faze. Prvobitno je, prema nacrtima Hansa Niemeczeka, izgrađena trokatnica, u kojoj je bila smještena vojna komanda. Već 1898. godine zgradu kupuje nadbiskup Stadtler i izdaje je u zakup vojsci, da bi, zbog centralizacije svih komandnih službi i potrebe za povećanjem prostora, arhitekti Vancašu bila povjerena izrada projekta dogradnje.
Zgrada je dograđena na zapadnoj strani postojeće, s kojom čini jedinstvenu arhitektonsku cjelinu. Ova reprezentativna građevina izvedena je u neorenesansnom stilu, naglašenog masivnog prizemlja, te lakših etaža, sa strogim, ujednačenim ritmom otvora. Zadnja, treća etaža je povučena u unutrašnjost u odnosu na osnovni gabarit objekta.
Iako se radi o vrijednom ostvarenju neorenesansnog perioda u Sarajevu, dogradnjom objekta stvoren je masivni graditeljski blok sa ambicijom da parira monumentalnoj arhitekturi suprotne obale, a pozicioniranjem u neposrednoj blizini korita Miljacke, osujećen je za dugi niz godina plan izgradnje šetnice i drvoreda dužinom lijeve obale rijeke.

16.05.2005.

Štampa

U ovo vrijeme Sarajevo je bilo centar bosansko-hercegovačke štampe. Aktivna su bila i druga mjesta, Mostar naročito, ali je u posljednje vrijeme provincijska štampa slabila, kako je Sarajevo postajalo glavni centar društvenog i političkog života. To se može vidjeti i u činjenici da od ukupno 45 listova i časopisa koji su izlazili neposredno uoči Prvog svjetskog rata, samo su četiri lista izdavana izvan Sarajeva.
U prvo vrijeme poslije okupacije štampane su samo “Bosansko-hercegovačke novine” i nekoliko sličnih edicija ( “Glasnik zakona i naredaba”, “Bosnische Correspondenz”, “Polizeiblatt” ). Ali publicistički su interesantne bile jedino “Bosansko-hercegovačke novine”. Pokrenute su 1.9.1878, a sredinom 1881 naziv je promjenjen u “Sarajevski list”, pod kojim imenom će izlaziti sve do kraja rata 1918 godine. List je u prvom redu donosio zvanične vijesti i objave, ali i kraće zapise o savremenom zbivanju (događajima i ljudima), kao i o svemu značajnijem što se tiče okupacione uprave. List je uređivao Vojvođanin Ivan Vasin Popović.
U tom prvom periodu izdavani su listovi na razni jezicima, tako da je na njemačkom jeziku izlazio list “Bosnische Post” koji je obavještavao inostranstvo i činovnike u zemlji, zatim na turskom jeziku najprije pod imenom “Vatan”, a od 1898 list “Rehbar” koji se čitao samo u užim krugovima muslimanskog stanovništva, a ostali su bili listovi sa nacionalno-vjerskim obilježjima. Od srpskih listova prvo su se pojavili “Prosvjeta”, “Napredak”, “Srpska štampa” (ova tri lista su nedugo nakon izlaska ugašena zbog neslaganja sa težnjama srpskog naroda) i “Bosanska vila” koja je poslije 1908 evoluirala i postala kvalitetan književni list. Od muslimanskih listova većeg utjecaja je imao list “Bošnjak” koji je zastupao “režimsku politiku bošnjakluka”. Hrvatski listovi tada nisu izlazili u Sarajevu nego u Mostaru (“Srce Isusovo”, “Vrhbosna”, “Istočnik” ).
U cilju unaprijeđenja naučnog, književnog i kulturno-prosvjetnog rada vlada je izdavala svoje listove.To su bili za nauku “Glasnik zemaljskog muzeja”, za književnost “Nada” i stručni prosvjetni list “Školski vijesnik”.
U periodu od 1903 do 1914 godine umnožio se broj listova i časopisa, ukinuta je cenzura štamparskim zakonom (1907.) i to je štampi omogućilo da postane važan instrument javnog mišljenja i da utiče na njegovo formiranje.
Važniji srpski politički listovi u ovom periodu su “Srpska riječ” (1905.-1914.) koji je pokrenut kao opšti srpski list, zatim “Narod” koji je izražavao radikalne nacionalističke težnje i po načinu pisanja ušao je u red boljih jugoslovenskih listova, zatim Kočićev list “Otadžbina”, zatim “Dan”, “Istina”, “Pregled”, “Srpska omladina” i drugi.
Kod muslimana u ovo vrijeme su brojniji politički listovi što je bilo posljedica aktualizovanja pitanja o nacionalnom opredjeljenju. Od srpski orijentiranih muslimanskih listova značajni su “Bosansko-hercegovački glasnik”, “Samouprava” i “Novi Musavat”, a od hrvatski orijentiranih “Ogledalo”, “Muslimanska svijest” i “Muslimanska sloga”. Ali izlazili su i listovi koji su bili nacionalno neopredjeljeni kao što su “Musavat”, “Zeman”, “Novi vakat”, “Vakat”, “Behar” i drugi.
Najrašireniji hrvatski list u ovom periodu je bio “Hrvatski dnevnik” (1906.-1918.) koji je bio proaustrijski orijentiran. Ovom listu se nije mogla suprotstaviti ni Hrvatska narodna zajednica, politička grupa koju su predvodili franjevci i mlada inteligencija, iako je predstavljala veći dio hrvatskog naroda u Bosni i Hercegovini, pa je njen list “Hrvatska zajednica” usmjeren više na pouku i prosvjetu nego na političko informativno djelovanje.
Treba spomenuti još i listove “Prosvjeta”, “Gajret” i “Napredak” koje su izdavali istoimena prosvjetna društva. Zanimljivi su po tome što su uz propagandu društvenih ciljeva i raznih vijesti donosili i neke članke aktuelnog i istorijskog sadržaja.

13.05.2005.

Zgrada muzičke akademije

Zgrada je izgrađena u stilu neogotike, a po projektu Josipa Vancaša godine 1893. Pvobitno je tu bio smjesten zavod "Sveti Augustin" koji je djelovao u sklopu crkve, a održavale su ga časne sestre "Kćeri božije ljubavi". Kao institucija, Muzička akademija je osnovana 1955 godine. Zgrada Muzičke akademije je ujedno i zgrada Srednje muzičke škole. Studenti akademije su na mnogobrojnim takmičenjima osvajali nagrade na lokalnom i svjetskom nivou, dok su nastavnici održavali koncerte u svjetskim centrima. I pored smanjenog broja studenata i nastavničkog kadra, stradanja u ratu 1992-1995 godine na Muzičkoj akademiji nisu prestale aktivnosti na izvođenju svih oblika nastave na svim odsjecima.

11.05.2005.

Prva gimnazija

Prva gimnazija u Sarajevu je prva i najstarija srednja skola u Bosni i Hercegovini. Osnovana je jos davne 1879. godine ukazom tadasnje Zemaljske vlade, a po odluci cara Franje Josipa. Gimnazija je osnovana u jednom prijelomnom i burnom periodu nase historije, godinu dana nakon ulaska Bosne i Hercegovine pod Austrougarsku monarhiju, nakon visestoljetnog Otomanskog carstva. Kod naprednih domacih ljudi formirano je uvjerenje i inicijativa o potrebi ostvarenja jedne zajednicke, interkonfesionalne skole, gdje bi se stvarao skolovani domaci kadar za kojim se osjecala velika potreba, i koja bi otvorila vrata ucenicima svih narodnosti Bosne i Hercegovine. Do tada su postojali neki oblici srednjoskolskog obrazovanja konfesionalnog tipa. Zahtjev sa obrazlozenjem o potrebi otvaranja zajednicke srednje skolu upucen je u Bec i po odluci cara (koji dokument skola posjeduje), Zemaljska vlada u Sarajevu je donijela ukaz kojim se -citiramo- “Realni gimnazij otvara”. Prvi direktor skole bio je dr.Ivan Branislav Zoh. Sarajevo je te prve skolske godine dalo svega 42 ucenika u prvi razred nove skole. Prva upisnica-dnevnik skole, skolske 1879./80. godine nalazi se u Muzeju Prve gimnazije i njene pozutjele stranice izazivaju neko nostalgicno postovanje. Do 1919. godine bila je to muska skola.1919.godine upisuju se prve djevojke.Prva zgrada Gimnazije tokom te prve skolske godine bila je ranija zgrada Ruzdije u Halilbasicevoj ulici, skucenog prostora i niskih stropova gdje se jedva moglo ispraviti. Zatim skola seli u Salomovu zgradu na uglu Jeliceve ulice kod Katedrale koja i danas postoji. Danasnja zgrada koja je namjenski gradjena dovrsena je deset godina kasnije i 1889.godine primila je prve ucenike. Nova skola je od svog osnutka imala veoma strucan nastvani kadar i odmah se istaknula i nametnula svojim kvalitetom. Izlozba djackih radova na kraju prve skolske godine bila je kulturni dogadjaj za grad i prva zvanicna izlozba koja je upoce otvorena u Sarajevu. Cetiti godine kasnije, 1883. godine u Trstu, Prva gimnazija je osvojila drugu nagradu na izlozbi skola u Austrougarskoj monarhiji, ostavljajuci iza sebe renomirane skole Beca i Peste. Ubrzo se proculo o skoli sa ovih balkanskih prostora. Nastavni jezik odredjen je naredbom kojom je skola osnovana i nazvan je “Balkanski zemaljski jezik sa latinskim i cirilskim pismom”. Opremljenost skole bila je na visini. Kabineti, ucila, udzbenici-sve je bilo po najvisim didaktickim mjerilima i dostignucima onoga vremena u monarhiji. Kroz proces obrazovanja i stvaranja skolovanog domaceg kadra sazrijevala je i nacionalna bosanska svijest. Moze se reci da je Prva gimnazija kao zivo tkivo ovoga grada urasla u njega i sve sto se u kasnijim decenijama burno prelamalo u zivotu grada ogledalo se i kroz skolu, koncentrisano kao u nekom fokusu. Kroz minulih 120 godina kroz skolu su slijedom decenija prosle hiljade individualnosti (gotovo 40.000 ucenika), a to su bili ti gradjani Sarajeva koji su se u njemu iskazali u raznim podrucjima rada, gradili ga, uzdizali i cinili njegov najugledniji dio.

U plejadi likova i licnosti izraslih iz redova profesora ili ucenika Prve gimnazije zaista je tesko izdvojiti pojedince. Ipak vrijedi istaknuti knjizevnike Savfet-bega Basagica, Isaka Samokovliju, Tugomila Alaupovica, Petra Kocica, slikare Voju Dimitrovica, Branka Sotru, Jovana Bijelica, Marija Mikulica, te dva nobelovca: Vladimira Preloga i Ivu Andrica; eminentne ljekare, politicare, umjetnike, strucnjake ili jednostavno – obrazovane gradjane. S postovanjem treba istaknuti i neke profesore intelektualce, iz perioda izmedju dva svjetska rata: cuvenog matematicara dr.Stjepana Tomica, dr.Hajrudina Curica, dr.Marcela Snajdera, dr.Kalmi Baruha, Danijela Ozmu i druge.

06.05.2005.

Inat kuća

U cilju izgradnje objekta Gradske vijećnice na Mustaj-pašinom mejdanu 1892.-1894. godine bilo je neophodno srušiti dva hana i jednu privatnu kuću. Hanovi su srušeni, dok je vlasnik kuće stari Benderija zahtijevao da mu se kao naknada isplati kesa dukata, a uz to da kuća bude prebačena, ćerpić po ćerpić, na drugu obalu Miljacke, nasuprot Vijećnice. Tako je i urađeno, a zbog inata vlasnika kuća je prozvana Inat kućom. Inat kuća reprezentira sarajevski ponos i tvrdoglavost. I dan-danas tu stoji kućica pod imenom „Inat kuća“. Enterijer za kuću su, 2000 godine, kreirali sarajevski arhitekti Amir Vuk i Sead Gološ. U Inat kući se danas nalazi jedan od najpoznatijih restorana sa autentičnim bosanskim jelima.

Sarajevo (1878-1918)
<< 05/2005 >>
nedponutosricetpetsub
01020304050607
08091011121314
15161718192021
22232425262728
293031


Više informacija o Sarajevu za vrijeme austro-ugarske

Dosadašnji postovi
Građevine i ostali sagrađeni objekti:

Zgrada HKD Napredak
Crkva Presvetog Trojstva
Stara željeznička stanica na Ilidži
Jedilerska tekija (Sedam braće)
Crkva Kraljice svete krunice i Katolički školski centar Sv. Josip
Paviljon Bosne na Svjetskoj izložbi
Drvenija most
Ajas-pašin dvor - Hotel "Central"
Gazi Isa-begova banja
Nadgrobni spomenik SSK-u
Zgrada mitropolije i bogoslovije
Crkva sv. Vinka
Muzički paviljon
Tkaonica ćilima
Hotel "Evropa"
Kino Apolo
Društveni dom
Crkva i samostan sv. Ante
Crkva sv. Ćirila i Metoda
Ulema-medžlis
Jajce kasarna
Električna centrala
Pravosudna palata
Salomova palata
Zemaljska bolnica
Šerijatska sudačka škola
Zgrada glavne pošte
Vojna komanda
Zgrada muzičke akademije
Prva gimnazija
Inat kuća
Grand hotel
Evangelistička crkva
Aškenaska sinagoga
Zemaljski muzej
Sebilj
Filipovićeva kasarna
Marijin dvor
Oficirska kasina
Željeznička stanica Bistrik
Zgrada zemaljske vlade
Tržnica
Katedrala
Vijećnica

Ličnosti:

Esad Kulović
Nezir ef. Škaljić
Gavrilo Princip
Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak
Mustaj-beg Fadilpašić
Nedeljko Čabrinović
Josip Vancaš
Josip Stadler

Nauka, obrazovanje, kultura i sport:

Književni list "Nada"
Gajret
Fudbal
Seizmologija
Butmir - otkriće neolitskog naselja
Štampa
Bosanska vila

Privreda:

Trgovina
Apotekarstvo
Kanalizacija
Dionička pivara
Ciglane
Vatrogasna služba
Vodovod
Ugostiteljstvo
Fabrika duhana Sarajevo

Ostalo:

Obrada fasada objekata iz austro-ugarskog perioda
Teritorijalna podjela
Prvi regulacioni plan
Prvi tramvaj
Sarajevo kao saobraćajni centar
Velika aleja na Ilidži
Regulacija Miljacke
Botanički vrt zemaljskog muzeja
Zastava i grb Bosne
Važniji datumi

Stranice o istoriji Sarajeva

Prijatelji i ostali linkovi

Autor


BROJAČ POSJETA
362346

Powered by Blogger.ba
Get Firefox!

Free Web Counter