Sarajevo (1878-1918)

Sarajevo za vrijeme austro-ugarske


24.10.2005.

Ciglane

U većem obimu u Sarajevu se razvila najprijeindustrija građevinskog materijala, sa proizvodima koji su neophodni za primjenjivani novi način građenja. Živa građevinska djelatnost koja se u gradu razvila po okupaciji podsticala je pojedince da pristupe podizanju nekoliko većih ciglana, za koje se moglo pretpostaviti da će kroz duže vrijeme imati vanredan prosperitet. A to je bilo tim privlačnije što su za rad ciglana u samom Sarajevu postojali povoljni sirovinski izvori, velike količine odlične gline, zatim dovoljno radne snage, te pogodni prirodni uslovi (voda, drvo i dr). Iz ovog razloga došlo je ovdje već rano do podizanja više modernih ciglana većeg kapaciteta, čiji je rad bio od značaja za razvitak grada.
Prvu ciglanu sa ručnom proizvodnjom i kapacitetom do 2 miliona komada cigle podigao je 1879 godine na Koševu (na mjestu današnjeg naselja Ciglane) August Braun, koji je prethodne 1878 godine osnovao preduzeće za gradnju i građevinski materijal (pretvoreno 1912 godine u akcioničarsko društvo). U sastavu ovog preduzeća Braun je uskoro podigao i drugu ciglanu u Velešićima uz potok Sušicu, a usto je imao i svoj kamenolom, pilanu sa stolarijom za izradu prozora i vrata, dok je uz ciglanu na Koševu formirao novi pogon za proizvodnju šamotnih opeka manje vatrostalnosti, kao i proizvodnju keramičkih kanalizacionih cijevi sa odgovarajućim fazonskim djelovima. Uskoro je podignuto još nekoliko ciglana, tako da je već 1885 godine u gradu bilo 7 ciglana i 5 kamenoloma. Veću ciglanu u Sarajevu podigao je 1890 godine Gligorije Jeftanović, u neposrednoj blizini prve, dok je nešto kasnije preuzeo i veliku Šprungovu krečanu u Hadžićima. Nove ciglane su zatim nicale jedna iza druge na području Koševa, Velešića (potok Sušice) i Kovačića, a imale su ukupno kapacitet oko 15 miliona komada cigle godišnje. Do 1910 godine u ciglanama je bila ručna proizvodnja, ali je paljenje vršeno u kružnim pećima i na taj način je bilo vrlo ekonomično.

16.10.2005.

Fudbal

Fudbalska lopta je donesena u Bosnu i Hercegovinu 1903, ali se fudbal u Sarajevu počeo igrati 1908 godine. Naime, te godine grupa đaka sarajevske Gimnazije boravila je u Zagrebu, gdje se upoznala sa pravilima fudbalske igre i zavoljela fudbal. Posmatrali su treninge zagrebačkih đaka, pa su i sami zaigrali. U Sarajevo su se vratili s loptom i odmah počeli vježbe iz fudbalske vještine na časovima gimnastike na igralištu Realne gimnazije. Iste godine učenici su osnovali svoj Srednjoškolski sportski klub, čiji su osnivači bili Emil Najšul, Feodor Lukač, Stevo Jokanović, Zdravko Jeftanović i drugi. Srednjoškolski sportski klub kasnije je dobio ime "Osman". To je bio prvi organizovani fudbalski klub u Sarajevu.
Prije prvog svjetskog rata bilo je pet klubova u Sarajevu: Srpski ŠK (kasnije Slavija), Hrvatski ŠK (kasnije SAŠK), Muslimanski ŠK (kasnije Sarajevski), Židovski ŠK (kasnije Barkohba) i Radničko športsko društvo "Hajduk" (osnovan 1912). "Osman" je ubrzo po osnivanju rasformisan. Poslije završetka prvog svjetskog rata, uz obnavljanje pomenutih, osnivaju se i novi klubovi: Troja, Šparta, Gradjanski i Željeznički športski klub "Željezničar" (1921).

09.10.2005.

Sarajevo kao saobraćajni centar

O Sarajevu kao saobraćajnom i privrednom centru iscrpno je pisano u istoriografskoj literaturi. Privredna aktivnost, a posebno trgovina bila je u najvećoj mjeri zavisna od komunikacija, pa je još otomanska uprava u okviru reformnih nastojanja pristupila u razdoblju od 1850. do 1870. godine izgradnji kolskih cesta. Međutim, zbog primitivno izvedenih radova i lošeg održavanja na kraju otomanske vladavine samo je oko 5% putne mreže bilo osposobljeno za kolski promet. O kolskom saobraćaju moglo je biti samo donekle govora na putnim pravcima Bosanski Brod - Sarajevo, Bosanska Gradiška - Banja Luka i Zvornik - Rača. Zbog loših saboraćajnih i privrednih veza između pojedinih bh. gradova, područje Bosne i Hercegovine nije predstavljalo jedinstvenu ekonomsku cjelinu. Ipak, Sarajevo je postalo glavno trgovačko središte zemlje, odakle se domaća kao i sa Zapada uvezena roba otpremala u obližnje turske provincije.
Povećana tražnja robe po okupaciji 1878. godine bila je praćena vrtoglavnim skokom cijena u Sarajevu, na što su uticali i visoki transportni troškovi, jer je provizorni uskotračni željeznički kolosjek bio sredinom 1879. postavljen samo do Bosanskog Broda do Zenice. Nakon privremenog poleta, dolazi do krize sarajevske trgovine. Po okupaiji opala je privremena i uloga Sarajeva kao trgovačkog centra, jer drugi gradovi se saobraćaju navezuju i nabavljaju izravno robu, a ne preko Sarajeva. Uspostavljanjem carinske granice prema Turskoj zaustavlja se uticaj sarajevske trgovine na Novopazarski sandžak u korist solunskog tržišta. Izgradnjom pruge Zenica - Sarajevo 1882. godine grad se oslobađa privredne izolacije i počinje da se prevazilazi kriza sarajevske trgovine, čemu je posebno doprinijelo reguliranje željezničkih tarifa. Pruga Bosanski Brod - Sarajevo uticala je na dalje usmjeravanje bosanske trgovine u pravcu sjevera, osobito prema Beču i Budimpešti, kao i lučkim gradovima Trstu i Rijeci. Izgradnjom drugih priključnih linija ona je u velikoj mjeri djelovala na opadanje robnog prometa sa Dalmacijom.
Direktna brzovozna veza u putničkom saobraćaju između Sarajeva i Beča uspostaljena je 1883. godine preko Budimpešte.
Još 1878. godine vojna uprava je prišla najneophodnijim gradnjama i poboljšanjima cesta, među kojima su bili i putni pravci Bosanski Brod - Sarajevo, Travnik - Sarajevo i Sarajevo - Rogatica. Ovu djelatnost vojnih vlasti u toku 1878. i 1879. godine nastavila je docnije civilna uprava. Sarajevo je postalo najznačajnija raskrsnica cesta u zemlji, ali uz postojanje željeznice ceste su prvenstveno služile lokalnom prometu.
U 1891. godini zaršena je izgradnja željezničke pruge od Metkovića do Sarajeva i time dobivena magistralna linija Bosanski Brod - Sarajevo. Međutim, i nakon toga morski saobraćaj oba dijela Monarhije preko Metkovića sa Bosnom i Hercegovinom i područjem Sarajeva bio je neznatan. Metković, kao kasnije i Gruž i Zelenika u Boki Kotorskoj, bio je izlazna stanica za one bosanske proizvode koje je, i pored tarifnog protežiranja sjeverne rute, bilo nerentabilno izvoziti preko Broda i Rijeke. Željeznička linija Sarajevo - Unvac odnosno Vardište na istočnoj granici, izgrađena 1906. godine sa delekosežnim spoljno-političkim i strateškim namjerama imala je ograničeni privredni značaj. Služila je prvenstveno za izvoz drveta iz istočne Bosne, ali su također iz Beča, Budimpešte, Trsta i Sarajeva ovom prugom izvožene određene količine kolonijalne, manufakturne i druge robe u Novopazarski sandžak.
Sarajevo je postalo centar uskotračne željezničke mreže povezane na sjeveru sa željeznicama Monarhije a na jugu sa jadranskim lukama. I u smjeru od zapada prema istoku željeznica je preko Sarajeva povezala Bugojno i Jajce u dolini Vrbasa sa krajnjim tačkama istočne pruge na granici sa Turskom i Srbijom. Uspostavljene komunikacije bitno su doprinijele da se Sarajevo afirmira kao administrativni, politički, privredni i kulturni centar i snažno su potakle procese modernizacije. Međutim, ograničena propusna moć uskotračnih željeznica već je početkom 20. stoljeća postala smetnja daljem privrednom razvoju, a izbijanje svjetskog rata osujetilo je izgradnju normalnotračne pruge Sarajevo - Šamac, kao i druge planirane investicije.

03.10.2005.

Kino Apolo (Partizan)

Zgrada kina Apolo dovršena je u jesen 1912. godine. Građena je specijalno za tu namjenu. To je bila prva moderno uređena kino dvorana u Sarajevu i smatra se jednim od najljepših kina u Evropi. Radove je izveo građevinski poduzetnik Albert Metz, a kinom je upravljao Anton Walitz, koji je prethodno bio na specijalnoj obuci u Beču.
Za vrijeme Jugoslavije ovo kino je nosilo naziv kino Partizan. Kapacitet ovog kina je je 410 mjesta i nalazi se u ulici Mis Irbina.

02.10.2005.

Seizmologija

Početak moderne seizmološke istrage na teritoriji Bosne i Hercegovine datira još iz starijih vremena. Prvog januara 1905. godine, u Sarajevu, za vrijeme austro-ugarske uprave, na brdu Grdonj, u specijaliziranoj zgradi koja postoji i danas, uspostavljen je prvi seizmograf (vertikalna komponenta) i počeo je s radom. Sljedećih godina dodana su još dva nova seizmografa (horizontalne komponente). Tako je Sarajevo u početku 20. vijeka imalo najmoderniji seizmološki servis u Evropi za te godine.
Na osnovu instrumentalnih podataka, na teritoriji Bosne i Hercegovine, skoro svaki dan, u prosjeku, dese se tri zemljotresa. Njihova jačina je manja od dva stepena po Merkalijevoj skali, i oni su registrovani samo pomoću instrumenata. Jači zemljotresi su i rjeđi. Dubina hipocentara ovih zemljotresa je od 4 do 30 km. Svake godine se desi oko desetak jačih zemljotresa (u prosjeku) koji se mogu osjetiti i koji mogu nanijeti štetu zgradama. Od 1905 godine na ovom području instrumentima je registrovano oko 1161 zemljotres sa magnitudom većom od 4, i jačinom većom od 6 na Merkalijevoj skali. To su bili zemljotresi koji su nanijeli štetu.
Na samoj teritoriji grada Sarajeva gotovo svakodnevno se javljaju zemljotresi intenziteta manjeg od III stepena Merkalijeve skale, koje registruju samo instrumenti. Epicentralna područja ovih poresa su Pale, Prača, Hrasno, Trebević, Vučja Luka i Vogošća. Snažniji zemljotresi su relativno rijetki. U toku jedne godine na teritoriji Kantona Sarajevo registruje se u prosjeku oko 100 zemljotresa. Dubina hipocentra se kreće od 4 do 30 km. Od tog broja, svake godine bude dva do tri zemljotresa koji mogu izazvati osjetljivo podrhtavanje tla ili nanijeti manju materijalnu štetu na građevinskim objektima. Od 1900. godine, tj. od kada se na ovom području zemljotresi instrumentalno registruju, zabilježeno je 74 zemljotresa čija magnituda je bila preko 3,0 Rihtera ili intenzitet veći od V stepeni Merkalijeve skale, odnosno to su zemljotresi koji su izazvali materijalne štete ili su odnijeli ljudske živote.
Prema raspoloživim podacima, najjači zemljotres koji se osjetio na području grada Sarajeva (a koji je instrumentalno zabilježen) se desio 1962. godine. Epicentar zemljotresa je bio na planini Treskavici oko 30 km južno od centra grada Sarajeva. U epicentru intenzitet ovog zemljotresa je iznosio VIII, a na teritoriji centra grada iznosio je VII stepeni Merkalijeve skale. Uzimajući u obzir ove tektonske i seizmotektonske karte (podloge) kao i kasnija proučavanja seizmičnosti teritorije BiH utvrđeno je da se područje grada Sarajeva nalazi u zoni izmedu VI i VII stepena MCS skale.

Sarajevo (1878-1918)
<< 10/2005 >>
nedponutosricetpetsub
01
02030405060708
09101112131415
16171819202122
23242526272829
3031


Više informacija o Sarajevu za vrijeme austro-ugarske

Dosadašnji postovi
Građevine i ostali sagrađeni objekti:

Zgrada HKD Napredak
Crkva Presvetog Trojstva
Stara željeznička stanica na Ilidži
Jedilerska tekija (Sedam braće)
Crkva Kraljice svete krunice i Katolički školski centar Sv. Josip
Paviljon Bosne na Svjetskoj izložbi
Drvenija most
Ajas-pašin dvor - Hotel "Central"
Gazi Isa-begova banja
Nadgrobni spomenik SSK-u
Zgrada mitropolije i bogoslovije
Crkva sv. Vinka
Muzički paviljon
Tkaonica ćilima
Hotel "Evropa"
Kino Apolo
Društveni dom
Crkva i samostan sv. Ante
Crkva sv. Ćirila i Metoda
Ulema-medžlis
Jajce kasarna
Električna centrala
Pravosudna palata
Salomova palata
Zemaljska bolnica
Šerijatska sudačka škola
Zgrada glavne pošte
Vojna komanda
Zgrada muzičke akademije
Prva gimnazija
Inat kuća
Grand hotel
Evangelistička crkva
Aškenaska sinagoga
Zemaljski muzej
Sebilj
Filipovićeva kasarna
Marijin dvor
Oficirska kasina
Željeznička stanica Bistrik
Zgrada zemaljske vlade
Tržnica
Katedrala
Vijećnica

Ličnosti:

Esad Kulović
Nezir ef. Škaljić
Gavrilo Princip
Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak
Mustaj-beg Fadilpašić
Nedeljko Čabrinović
Josip Vancaš
Josip Stadler

Nauka, obrazovanje, kultura i sport:

Književni list "Nada"
Gajret
Fudbal
Seizmologija
Butmir - otkriće neolitskog naselja
Štampa
Bosanska vila

Privreda:

Trgovina
Apotekarstvo
Kanalizacija
Dionička pivara
Ciglane
Vatrogasna služba
Vodovod
Ugostiteljstvo
Fabrika duhana Sarajevo

Ostalo:

Obrada fasada objekata iz austro-ugarskog perioda
Teritorijalna podjela
Prvi regulacioni plan
Prvi tramvaj
Sarajevo kao saobraćajni centar
Velika aleja na Ilidži
Regulacija Miljacke
Botanički vrt zemaljskog muzeja
Zastava i grb Bosne
Važniji datumi

Stranice o istoriji Sarajeva

Prijatelji i ostali linkovi

Autor


BROJAČ POSJETA
386620

Powered by Blogger.ba
Get Firefox!

Free Web Counter