Sarajevo (1878-1918)

Sarajevo za vrijeme austro-ugarske


09.10.2005.

Sarajevo kao saobraćajni centar

O Sarajevu kao saobraćajnom i privrednom centru iscrpno je pisano u istoriografskoj literaturi. Privredna aktivnost, a posebno trgovina bila je u najvećoj mjeri zavisna od komunikacija, pa je još otomanska uprava u okviru reformnih nastojanja pristupila u razdoblju od 1850. do 1870. godine izgradnji kolskih cesta. Međutim, zbog primitivno izvedenih radova i lošeg održavanja na kraju otomanske vladavine samo je oko 5% putne mreže bilo osposobljeno za kolski promet. O kolskom saobraćaju moglo je biti samo donekle govora na putnim pravcima Bosanski Brod - Sarajevo, Bosanska Gradiška - Banja Luka i Zvornik - Rača. Zbog loših saboraćajnih i privrednih veza između pojedinih bh. gradova, područje Bosne i Hercegovine nije predstavljalo jedinstvenu ekonomsku cjelinu. Ipak, Sarajevo je postalo glavno trgovačko središte zemlje, odakle se domaća kao i sa Zapada uvezena roba otpremala u obližnje turske provincije.
Povećana tražnja robe po okupaciji 1878. godine bila je praćena vrtoglavnim skokom cijena u Sarajevu, na što su uticali i visoki transportni troškovi, jer je provizorni uskotračni željeznički kolosjek bio sredinom 1879. postavljen samo do Bosanskog Broda do Zenice. Nakon privremenog poleta, dolazi do krize sarajevske trgovine. Po okupaiji opala je privremena i uloga Sarajeva kao trgovačkog centra, jer drugi gradovi se saobraćaju navezuju i nabavljaju izravno robu, a ne preko Sarajeva. Uspostavljanjem carinske granice prema Turskoj zaustavlja se uticaj sarajevske trgovine na Novopazarski sandžak u korist solunskog tržišta. Izgradnjom pruge Zenica - Sarajevo 1882. godine grad se oslobađa privredne izolacije i počinje da se prevazilazi kriza sarajevske trgovine, čemu je posebno doprinijelo reguliranje željezničkih tarifa. Pruga Bosanski Brod - Sarajevo uticala je na dalje usmjeravanje bosanske trgovine u pravcu sjevera, osobito prema Beču i Budimpešti, kao i lučkim gradovima Trstu i Rijeci. Izgradnjom drugih priključnih linija ona je u velikoj mjeri djelovala na opadanje robnog prometa sa Dalmacijom.
Direktna brzovozna veza u putničkom saobraćaju između Sarajeva i Beča uspostaljena je 1883. godine preko Budimpešte.
Još 1878. godine vojna uprava je prišla najneophodnijim gradnjama i poboljšanjima cesta, među kojima su bili i putni pravci Bosanski Brod - Sarajevo, Travnik - Sarajevo i Sarajevo - Rogatica. Ovu djelatnost vojnih vlasti u toku 1878. i 1879. godine nastavila je docnije civilna uprava. Sarajevo je postalo najznačajnija raskrsnica cesta u zemlji, ali uz postojanje željeznice ceste su prvenstveno služile lokalnom prometu.
U 1891. godini zaršena je izgradnja željezničke pruge od Metkovića do Sarajeva i time dobivena magistralna linija Bosanski Brod - Sarajevo. Međutim, i nakon toga morski saobraćaj oba dijela Monarhije preko Metkovića sa Bosnom i Hercegovinom i područjem Sarajeva bio je neznatan. Metković, kao kasnije i Gruž i Zelenika u Boki Kotorskoj, bio je izlazna stanica za one bosanske proizvode koje je, i pored tarifnog protežiranja sjeverne rute, bilo nerentabilno izvoziti preko Broda i Rijeke. Željeznička linija Sarajevo - Unvac odnosno Vardište na istočnoj granici, izgrađena 1906. godine sa delekosežnim spoljno-političkim i strateškim namjerama imala je ograničeni privredni značaj. Služila je prvenstveno za izvoz drveta iz istočne Bosne, ali su također iz Beča, Budimpešte, Trsta i Sarajeva ovom prugom izvožene određene količine kolonijalne, manufakturne i druge robe u Novopazarski sandžak.
Sarajevo je postalo centar uskotračne željezničke mreže povezane na sjeveru sa željeznicama Monarhije a na jugu sa jadranskim lukama. I u smjeru od zapada prema istoku željeznica je preko Sarajeva povezala Bugojno i Jajce u dolini Vrbasa sa krajnjim tačkama istočne pruge na granici sa Turskom i Srbijom. Uspostavljene komunikacije bitno su doprinijele da se Sarajevo afirmira kao administrativni, politički, privredni i kulturni centar i snažno su potakle procese modernizacije. Međutim, ograničena propusna moć uskotračnih željeznica već je početkom 20. stoljeća postala smetnja daljem privrednom razvoju, a izbijanje svjetskog rata osujetilo je izgradnju normalnotračne pruge Sarajevo - Šamac, kao i druge planirane investicije.

Sarajevo (1878-1918)
<< 10/2005 >>
nedponutosricetpetsub
01
02030405060708
09101112131415
16171819202122
23242526272829
3031


Više informacija o Sarajevu za vrijeme austro-ugarske

Dosadašnji postovi
Građevine i ostali sagrađeni objekti:

Zgrada HKD Napredak
Crkva Presvetog Trojstva
Stara željeznička stanica na Ilidži
Jedilerska tekija (Sedam braće)
Crkva Kraljice svete krunice i Katolički školski centar Sv. Josip
Paviljon Bosne na Svjetskoj izložbi
Drvenija most
Ajas-pašin dvor - Hotel "Central"
Gazi Isa-begova banja
Nadgrobni spomenik SSK-u
Zgrada mitropolije i bogoslovije
Crkva sv. Vinka
Muzički paviljon
Tkaonica ćilima
Hotel "Evropa"
Kino Apolo
Društveni dom
Crkva i samostan sv. Ante
Crkva sv. Ćirila i Metoda
Ulema-medžlis
Jajce kasarna
Električna centrala
Pravosudna palata
Salomova palata
Zemaljska bolnica
Šerijatska sudačka škola
Zgrada glavne pošte
Vojna komanda
Zgrada muzičke akademije
Prva gimnazija
Inat kuća
Grand hotel
Evangelistička crkva
Aškenaska sinagoga
Zemaljski muzej
Sebilj
Filipovićeva kasarna
Marijin dvor
Oficirska kasina
Željeznička stanica Bistrik
Zgrada zemaljske vlade
Tržnica
Katedrala
Vijećnica

Ličnosti:

Esad Kulović
Nezir ef. Škaljić
Gavrilo Princip
Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak
Mustaj-beg Fadilpašić
Nedeljko Čabrinović
Josip Vancaš
Josip Stadler

Nauka, obrazovanje, kultura i sport:

Književni list "Nada"
Gajret
Fudbal
Seizmologija
Butmir - otkriće neolitskog naselja
Štampa
Bosanska vila

Privreda:

Trgovina
Apotekarstvo
Kanalizacija
Dionička pivara
Ciglane
Vatrogasna služba
Vodovod
Ugostiteljstvo
Fabrika duhana Sarajevo

Ostalo:

Obrada fasada objekata iz austro-ugarskog perioda
Teritorijalna podjela
Prvi regulacioni plan
Prvi tramvaj
Sarajevo kao saobraćajni centar
Velika aleja na Ilidži
Regulacija Miljacke
Botanički vrt zemaljskog muzeja
Zastava i grb Bosne
Važniji datumi

Stranice o istoriji Sarajeva

Prijatelji i ostali linkovi

Autor


BROJAČ POSJETA
365202

Powered by Blogger.ba
Get Firefox!

Free Web Counter